Trẻ mầm non khóc khi đi học: Đừng vội làm con nín, hãy giúp con cảm thấy an toàn

Trẻ mầm non khóc khi đi học là dấu hiệu tâm lý hoàn toàn bình thường

Có một khoảnh khắc mà gần như phụ huynh nào cũng từng trải qua, dù muốn hay không.

Buổi sáng.
Trước cổng lớp.
Con khóc.

Không phải lúc nào cũng khóc to.
Có khi chỉ là đôi mắt đỏ hoe.
Có khi là bàn tay nắm chặt áo bố mẹ.
Có khi là cái lắc đầu rất nhẹ, nhưng rất dứt khoát.

Và ngay lúc đó, người lớn bắt đầu… hành động.

Người thì vội vàng dỗ:
“Thôi nào, có gì đâu mà khóc.”

Người thì trấn an kiểu lý trí:
“Khóc có giải quyết được gì không?”

Người thì nhờ cô bế đi thật nhanh, quay lưng bước vội, trong lòng tự nhủ:
“Không thấy mình nữa là nín thôi.”

Nhìn bề ngoài, tất cả đều có vẻ hợp lý.
Và rất nhiều đứa trẻ… đúng là nín thật.

Nhưng câu hỏi không phải là:
Trẻ có nín hay không.

Mà là:
Trẻ đã học được điều gì từ khoảnh khắc đó?

Trẻ mầm non không nhớ lời người lớn nói.
Trẻ nhớ cách người lớn phản ứng với cảm xúc của mình.

Khi một đứa trẻ khóc và người lớn nói:
“Không có gì phải khóc.”

Trẻ không học được “mạnh mẽ”.
Trẻ học rằng:
Cảm xúc của mình không quan trọng.

Khi một đứa trẻ khóc và người lớn vội vàng đánh lạc hướng:
“Nín đi rồi cô cho chơi đồ chơi này.”

Trẻ không học được “vượt qua”.
Trẻ học rằng:
Cảm xúc khó chịu cần bị né tránh.

Khi một đứa trẻ khóc và người lớn tách con ra thật nhanh, không lời tạm biệt rõ ràng.

Trẻ không học được “tự lập”.
Trẻ học rằng:
Thế giới có thể biến mất rất đột ngột.

Nghe có vẻ nặng nề.
Nhưng đó là cách não bộ trẻ vận hành.

Não trẻ không phân tích đúng – sai.
Não trẻ ghi nhận an toàn – không an toàn.

Phản ứng của người lớn quyết định trẻ học cách đối diện hay né tránh cảm xúc

Tôi từng quan sát hai cách xử lý rất khác nhau khi trẻ khóc ở lớp.

Ở một lớp học, khi trẻ khóc, cô nói rất nhanh:
“Nín đi con, vào lớp đi, có gì đâu.”

Cô bế trẻ vào.
Trẻ nín.
Lớp yên.

Nhìn thì ổn.
Nhưng nếu anh chị quan sát kỹ, sẽ thấy đứa trẻ đó cả buổi sáng rất dè dặt.
Ít thử.
Ít nói.
Ít rời khỏi cô.

Ở một lớp khác, khi trẻ khóc, cô không vội bế.
Cô ngồi xuống, ngang tầm mắt trẻ, nói rất chậm:

“Con đang buồn vì ba/mẹ đi, đúng không?”
“Ba/mẹ sẽ quay lại sau giờ học.”
“Con có muốn vào lớp cùng cô hay đứng đây thêm một chút?”

Không có phép màu gì cả.
Trẻ vẫn khóc.
Nhưng tiếng khóc chậm dần.

Và quan trọng nhất:
Trẻ không bị tách khỏi cảm xúc của mình.

Trẻ học được rằng:
– Cảm xúc của mình được gọi tên
– Có người ở đó cùng mình
– Mình có lựa chọn, dù rất nhỏ

Chính những lựa chọn nhỏ đó tạo ra cảm giác an toàn rất lớn.

Nhiều người lớn sợ trẻ khóc.
Sợ vì nghĩ rằng khóc là vấn đề cần giải quyết.

Nhưng trong giáo dục mầm non, khóc không phải là vấn đề.
Cách người lớn phản ứng với tiếng khóc mới là vấn đề.

Một đứa trẻ được cho phép khóc, nhưng không bị bỏ mặc,
sẽ học được cách đi qua cảm xúc, thay vì kẹt lại trong đó.

Một đứa trẻ bị buộc phải nín,
sẽ học cách giấu cảm xúc, chứ không phải điều chỉnh cảm xúc.

Hai điều này khác nhau rất xa.

Có một lưu ý mà tôi thường dùng để soi rất nhanh một môi trường mầm non:

Khi trẻ khóc, người lớn đang cố làm cho lớp yên trở lại…
hay đang giúp đứa trẻ cảm thấy bình an?

Hai mục tiêu đó không giống nhau.

Lớp học có thể yên rất nhanh.
Nhưng sự bình an trong tâm trí trẻ thì cần thời gian, sự kiên nhẫn, và rất nhiều nhất quán.

Cha mẹ và nhà trường nên làm gì khi trẻ mầm non khóc khi đi học?

Nếu con anh chị khóc khi đến lớp, tuần này hãy thử làm một việc rất đơn giản:

Đừng vội nín con.
Hãy gọi tên cảm xúc của con trước:
“Con đang buồn.”
“Con đang lo.”

Sau đó nói rõ điều sẽ xảy ra tiếp theo:
“Ba/mẹ sẽ quay lại.”
“Con sẽ ở đây với cô.”

Và cuối cùng, cho con một lựa chọn nhỏ:
“Con muốn vào lớp cùng cô hay đứng đây thêm một chút?”

Không cần con nín ngay.
Chỉ cần con không bị bỏ rơi trong cảm xúc của mình.

Và khi anh chị đi xem trường mầm non, hãy để ý một khoảnh khắc rất thật:

Khi một đứa trẻ khóc, 

Giáo viên có cúi xuống ngang tầm mắt không? Hay chỉ đứng từ trên nhìn xuống?

Cô có nói với con bằng giọng trầm, ấm, từ tốn và nhẹ nhàng không?

Cô có kiên nhẫn chờ đợi sự hồi đáp của con không?

Cách người lớn cúi xuống trước cảm xúc của trẻ hôm nay…
chính là cách trẻ sẽ đối diện với cảm xúc của chính mình sau này.

Nguyễn Mạnh Dương