Giáo dục mầm non: Con đang học thật mỗi ngày hay chỉ ở trường cho hết giờ?

Giáo dục mầm non không chỉ là trông trẻ: Một ngày học của con có ý nghĩa hay không?

Có một câu hỏi mà rất ít phụ huynh từng tự hỏi mình, dù ngày nào cũng đưa con đến trường:

“Con tôi đang học được gì mỗi ngày … hay chỉ đang ở trường cho hết giờ?”

Trẻ mầm non học được gì mỗi ngày nếu chỉ làm theo hướng dẫn?

Nghe thì có vẻ triết lý.
Nhưng thực ra, nó rất đời.

Vì rất nhiều lớp mầm non nhìn bên ngoài đều giống nhau.
Có bàn ghế.
Có đồ chơi.
Có cô giáo.
Có thời khóa biểu.

Nhưng bên trong thì khác nhau một trời một vực.

Có lớp học mà một ngày của trẻ trôi qua rất nhanh.
Và có lớp học mà một ngày của trẻ đọng lại rất lâu.

Khác nhau không nằm ở việc trẻ học được bao nhiêu chữ.
Mà nằm ở việc:
Trong suốt một ngày đó, trẻ có được ra quyết định, được thử, được sai, được nói lên điều mình nghĩ hay không.

Hai lớp mầm non giống nhau về hình thức nhưng khác nhau về trải nghiệm học tập

Tôi từng đứng quan sát hai lớp mầm non, cùng độ tuổi, cùng thời lượng học.

Ở lớp thứ nhất, trẻ làm rất đúng.
Cô nói gì, trẻ làm nấy.
Cả lớp khá yên.
Mọi thứ diễn ra trơn tru.

Nhưng nếu anh chị nhìn kỹ, sẽ thấy ánh mắt trẻ không nhiều cảm xúc.
Giống như đàn vịt con chỉ biết vít vít đi theo người chăn vịt.

Ở lớp thứ hai, không khí khác hẳn.
Có tiếng nói.
Có tiếng cười.
Có cả tiếng tranh luận rất trẻ con.

Trẻ không làm cùng một việc.
Nhưng đứa nào cũng đang bận rộn với “việc riêng” của chính mình.

Một đứa đang xếp hình, loay hoay mãi chưa xong.
Một đứa khác đang “nấu ăn” trong góc gia đình.
Có đứa mặc đồ cảnh sát, đi qua đi lại ngó nghiêng, giữ gìn “trật tự công cộng”.

Nhìn từ ngoài, có người sẽ nói:
“Lớp gì mà ồn ào thế.”

Nhưng nếu anh chị nhìn bằng con mắt của người làm giáo dục, sẽ thấy một điều rất rõ:
Trẻ đang sống trong ngày học của mình, chứ không phải đang “chờ cho xong”.

Tâm lý trẻ mầm non trong môi trường giáo dục: Vì sao được lựa chọn quan trọng hơn làm cho đúng?

Trẻ mầm non không cần một ngày thật nhiều hoạt động.
Trẻ cần một ngày có ý nghĩa với chính chúng.

Trẻ mầm non học như thế nào để cảm thấy mình có giá trị trong ngày học?

Ý nghĩa ở đây không phải là sản phẩm mang về cho ba mẹ xem.
Mà là cảm giác:
“Hôm nay, mình đã làm được một điều gì đó.”

Có thể là xếp được một tòa tháp cao hơn hôm qua.
Có thể là dám nói một câu trọn vẹn trước bạn bè.
Có thể là tự quyết định mình sẽ chơi gì, chơi với ai.

Trải nghiệm – thử – sai: Nền tảng giúp trẻ mầm non phát triển kỹ năng sống

Những khoảnh khắc đó không ồn ào.
Nhưng chúng tạo ra một thứ rất quan trọng: cảm giác làm chủ. Đó là lúc trẻ được rơi vào trạng thái “Dòng chảy”, một trạng thái hạnh phúc thực sự, mang lại giá trị lao động và tinh thần cực cao mà chỉ có những người thành công mới hiểu được 

Một ngày học chỉ “trôi qua” khi:
– Trẻ làm theo hướng dẫn, yêu cầu, nhưng không hiểu vì sao
– Hoạt động diễn ra, nhưng trẻ không có lựa chọn
– Mọi quyết định đều đến từ người lớn

Còn một ngày học “được sống” khi:
– Trẻ biết hôm nay mình sẽ làm gì
– Trẻ được lựa chọn trong khuôn khổ
– Trẻ được nhìn lại điều mình đã làm

Chính sự khác biệt đó tạo ra hai kiểu đứa trẻ rất khác nhau sau này.

Một đứa quen với việc “chờ được giao việc” (followers)
Và một đứa quen với việc “tự nghĩ mình sẽ làm gì tiếp theo”. (leaders)

Vai trò của giáo dục mầm non trong việc hình thành thói quen và năng lực lâu dài cho trẻ

Nhiều phụ huynh hỏi tôi:
“Nhưng mầm non thì cần gì phải phức tạp thế?”

Tôi thường hỏi ngược lại:
“Khi xây nhà, thì làm móng quan trọng hay không quan trọng?”

Thói quen có thể được xây dựng bất cứ lúc nào

Nhưng càng sớm thì càng dễ vì không phải thay đổi những thói quen tiêu cực sẵn có

Và học sinh càng được hưởng lợi từ thói quen tốt sớm hơn

Một đứa trẻ được sống trọn vẹn trong ngày học của mình sẽ có những biểu hiện rất dễ nhận ra:

Sáng đi học không cần thúc giục.
Về nhà kể chuyện, không phải vì được hỏi, mà vì muốn kể.
Và đặc biệt, trẻ không sợ ngày mai.

Không sợ đến trường.
Không sợ thử cái mới.
Không sợ sai.

Vì ngày hôm nay của trẻ có giá trị, nên ngày mai mới đáng mong chờ.

Tối nay, hãy thử hỏi con:
“Hôm nay ở lớp, con thích nhất điều gì?”

Nếu con trả lời được – dù rất ngắn – thì có thể con đang được sống trong ngày học của mình.

Và khi đi xem trường mầm non, đừng chỉ nhìn bảng chương trình.
Hãy quan sát một chi tiết rất nhỏ:

Trong lớp, có bao nhiêu quyết định là của trẻ?

Cách một ngôi trường trả lời câu hỏi đó…
sẽ nói cho anh chị biết rất nhiều về những gì con mình sẽ mang theo, không chỉ hôm nay, mà cả nhiều năm sau.

Nguyễn Mạnh Dương